اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD، یک اختلال روانی است که در اثر مواجهه با یک رویداد آسیب‌زا و ترسناک - چه تجربه مستقیم آن و چه شاهد آن بودن - ایجاد می‌شود. علائم آن می‌تواند شامل بازگشت مکرر خاطرات ناخوشایند، کابوس‌های شبانه و اضطراب شدید باشد. این مقاله به بررسی علائم، عوامل و راه‌های درمان PTSD می‌پردازد.

 

 

علائم اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)

 

علائم اختلال استرس پس از سانحه ممکن است ظرف یک ماه پس از رویداد آسیب‌زا شروع شود، اما گاهی اوقات تا سال‌ها پس از آن رویداد هم ظاهر نمی‌شوند. این علائم باعث ایجاد مشکلات قابل توجهی در موقعیت‌های اجتماعی یا شغلی و روابط فرد می‌شوند و ممکن است با انجام فعالیت‌های روزمره تداخل ایجاد کنند.

 

علائم PTSD معمولاً در چهار گروه طبقه‌بندی می‌شوند:

 

۱. بازگشت خاطرات مزاحم 

 

شامل بازگشت ناخواسته و آزاردهنده خاطرات رویداد آسیب‌زا، تجربه مجدد رویداد به صورت فلش‌بک، خواب‌ها و کابوس‌های مرتبط با رویداد، و واکنش‌های عاطفی یا جسمانی شدید به محرک‌های مرتبط با آن رویداد.

 

۲. اجتناب

 

شامل تلاش برای اجتناب از فکر کردن یا صحبت کردن در مورد رویداد آسیب‌زا، اجتناب از مکان‌ها، فعالیت‌ها یا افرادی که یادآور آن رویداد هستند.

 

۳. تغییرات منفی در تفکر و خلق

 

شامل افکار منفی در مورد خود، دیگران یا دنیا، از دست دادن امید به آینده، مشکلات حافظه‌ای، دشواری در حفظ روابط صمیمی، احساس جدایی از دیگران، بی‌علاقگی به فعالیت‌های قبلی، و بی‌تفاوتی عاطفی. 

 

۴. تغییرات عاطفی و جسمانی

 

شامل تحریک‌پذیری بیش از حد، همیشه در حالت آماده‌باش بودن، رفتار خودتخریبگرانه مثل مصرف بیش از حد الکل، مشکلات خواب و تمرکز، خشم و پرخاشگری.

 

بنابراین علائم PTSD می‌توانند بسیار متنوع باشند و در طول زمان تغییر کنند. دریافت درمان مناسب بلافاصله پس از ظهور علائم می‌تواند از بدتر شدن آنها و تبدیل شدن به PTSD کامل جلوگیری کند.

 

 

علل ابتلا به PTSD

شما می‌توانید پس از مواجهه، شاهد بودن یا آگاهی از یک رویدادی که منجر به مرگ واقعی یا تهدید به مرگ، آسیب جدی یا آزار جنسی شده باشد، دچار PTSD شوید. 

دلیل قطعی برای ابتلای برخی افراد به PTSD مشخص نیست، اما احتمالاً ترکیب پیچیده‌ای از عوامل زیر دخیل است:

- تجربه رویدادهای استرس‌زای شدید یا طولانی‌مدت

- آمادگی ارثی و خطر ابتلای ذاتی به اختلالات روانی مثل اضطراب و افسردگی

- ویژگی‌های شخصیتی ارثی 

- نحوه تنظیم شیمیایی و هورمونی بدن در پاسخ به استرس

عوامل خطرساز ابتلا به PTSD شامل:

- تجربه آسیب شدید یا طولانی‌مدت

- سابقه آسیب‌های قبلی مثل سوءاستفاده کودکی 

- شغل‌های پرخطر مثل نظامی‌ها و اولین پاسخ‌دهندگان

- سایر مشکلات روانی مثل اضطراب و افسردگی

- مصرف مواد مخدر و الکل

- نداشتن حمایت اجتماعی کافی

- سابقه خانوادگی اختلالات روانی

پس PTSD می‌تواند افرادی با شرایط و زمینه‌های متفاوتی را تحت تاثیر قرار دهد. آگاهی از عوامل خطرساز و دریافت حمایت به موقع، می‌تواند از پیشرفت علائم جلوگیری کند.

 

 

انواع رویدادهای آسیب‌زایی که ممکن است منجر به نشانگان اختلال پس از حادثه شود

 

رایج‌ترین رویدادهایی که منجر به ابتلا به PTSD می‌شوند عبارتند از:

 

- مواجهه با جنگ

- سوءاستفاده‌ی جسمی در دوران کودکی

- خشونت جنسی

- حمله‌ی فیزیکی

- تهدید با سلاح

- تصادف

 

اما بسیاری دیگر از رویدادهای آسیب‌زا نیز می‌توانند منجر به PTSD شوند، از جمله:

 

- آتش‌سوزی

- فاجعه‌ی طبیعی مثل سیل و زلزله

- دزدی و سرقت

- سقوط هواپیما  

- شکنجه

- آدم‌ربایی

- تشخیص پزشکی تهدیدکننده‌ی حیات

- حمله‌ی تروریستی

 

و دیگر رویدادهای شدید یا تهدیدکننده‌ی حیات.

 

پس PTSD می‌تواند در اثر انواع بسیار متنوعی از رویدادهای آسیب‌زا ایجاد شود. شدت عاطفی تجربه‌ی فرد از رویداد، مهم‌تر از نوع آن است.

 

ارتباط PTSD با سایر اختلالات روانی

 

اختلال استرس پس از سانحه می‌تواند خطر ابتلا به سایر اختلالات روانی را افزایش دهد. افسردگی و اضطراب از جمله مهم‌ترین اختلالاتی هستند که احتمال بروز آنها در افراد مبتلا به PTSD بالاست. 

 

همچنین اختلال در مصرف مواد مخدر و الکل نیز می‌تواند همراه PTSD بروز کند. این افراد گاهی برای فرار از خاطرات تروماتیک و کاهش اضطراب، به مواد مخدر یا الکل روی می‌آورند که خود عامل جدیدی برای بروز مشکلات بهداشت روانی محسوب می‌شود.

 

علاوه بر این، برخی اختلالات خوراکی نیز ممکن است به عنوان واکنشی به استرس PTSD بروز کنند. بنابراین تشخیص و درمان tیم‌چند جهته این اختلال می‌تواند بسیار مفید باشد.

 

عوارض احتمالی PTSD

 

اختلال استرس پس از سانحه می‌تواند تاثیر منفی زیادی بر زندگی فرد داشته باشد. برخی از عوارض مهم آن شامل است:

 

- تأثیر بر سلامت روان: افسردگی، اضطراب، خشم، خودکشی

 

- مشکلات مالی: بیکاری به دلیل مشکلات رفتاری یا غیرفعالی

 

- مشکلات خانوادگی: افزایش درگیری، طلاق، سوءاستفاده 

 

- سلامت جسمی: دردهای مزمن، افزایش خطر بیماریها

 

- اعتیاد: مصرف بیش از حد الکل و مواد مخدر

 

- مشکلات تحصیلی: عدم تمرکز و موفقیت کمتر

 

- اختلالات خواب: بیخوابی، کابوس، اضطراب شبانه

 

- عدم تمرکز و حافظه ضعیف

 

بنابراین درمان مناسب و سریع می‌تواند از بروز عوارض شدید بکاهد.

 

تشخیص PTSD

 

برای تشخیص اختلال استرس پس از سانحه معمولا پزشکان از روش‌های زیر استفاده می‌کنند:

 

- مصاحبه بالینی: پزشک با مصاحبه از بیمار سوالاتی درباره علائم، تجربه تروما و تأثیر آن بر زندگی روزمره می‌پرسد.

 

- معاینه فیزیکی: بررسی نشانه‌هایی مانند سرعت قلب و فشارخون. 

 

- آزمون‌های اسکرینینگ: برای شناسایی اختلالات احتمالی مانند افسردگی.

 

- مصاحبه با اعضای خانواده: درباره دیدگاه‌های آن‌ها از تغییرات رفتاری.

 

- معاینه روانپزشک: برای تأیید تشخیص PTSD برپایه معیارهای DSM. 

 

- آزمایش‌های تکمیلی: مانند سکان‌نگاری مغز در صورت لزوم.

 

درمان مناسب بستگی به تشخیص صحیح دارد.

 

راهکارهای پیشگیری از اختلال استرس پس از سانحه

 

اکثر افرادی که تجربه تروماتیک دارند به طور موقت دچار تغییراتی می شوند اما با گذشت زمان و حمایت مناسب بهبود می یابند. اما برخی مستعد ابتلا به PTSD هستند. 

 

- حمایت از افراد تحت تاثیر رویدادهای وحشتناک

 

- دسترسی آسان به مشاوره و روان درمانی

 

- آموزش مهار استرس و تنظیم هیجانات

 

- تقویت مهارت های مقابله با استرس

 

- اجتناب از مصرف الکل و مواد

 

- ورزش، استراحت و تغذیه صحیح

 

- حمایت اجتماعی از افراد در معرض خطر

 

- بررسی مشاوره ای برای افرادی که شغلشان خطر تروما دارد

 

پیشگیری زودهنگام می تواند از ابتلا جلوگیری کند.

 

روش‌های درمانی PTSD

 

- روان‌درمانی:

 

درمان شناختی-رفتاری، درمان افشاگری، EMDR و درمان عاطفی-شناختی برای کاهش علائم استرس و اضطراب مورد استفاده قرار می‌گیرند.

 

- دارودرمانی:

 

مصرف داروهای ضدافسردگی و آرام‌بخش مانند اسرتالوپرام و پرازوزین در کنار درمان‌های روان‌درمانی.

 

- تغییرات زندگی:

 

فعالیت‌های ورزشی، مدیتیشن، استراحت کافی، تقویت حمایت‌های اجتماعی و تغذیه صحیح.

 

- روان‌درمانی گروهی: 

 

شرکت در گروه‌های حمایتی و تبادل تجربیات با سایر افراد مبتلا.

 

- الکتروتراپی:

 

روش‌هایی مانند مغز‌درمانی، ECT و TMS در صورت نیاز.

 

توجه به درمان زودهنگام عوارض را کاهش می‌دهد.